άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς…

δύσκολα θα μπορούσαν να είναι ανόμοιοι και εύκολα ενδεχομένως θα διαμαρτύρονταν για το γεγονός πως η Χάννα Άρεντ τους συγκέντρωσε σε ένα δωμάτιο, αφού τίποτε κοινό δεν τους ενώνει…

δεν έχουν ούτε κοινό επάγγελμα, ούτε κοινό κοινωνικό περιβάλλον, ούτε καν γνωρίζονται μεταξύ τους, με μια εξαίρεση…

όμως ήταν συγκαιρινοί κι ας ανήκαν σε διαφορετικές γενιές…

το πρώτο μισό του 20ου αιώνα ήταν η εποχή τους…

ηθικές συμφορές, πολιτικές καταστροφές, εκπληκτική επιστημονική ανάπτυξη και άνθιση των τεχνών, τα χαρακτηριστικά του κόσμου εκείνη την εποχή…

η εποχή εκείνη όμως σκότωσε μερικούς από αυτούς και καθόρισε τη ζωή και το έργο άλλων…

σχεδόν κανείς δεν έμεινε ανέγγιχτος…

οι «ζοφεροί καιροί» είνα γεμάτοι αναστάτωση, αγανάκτηση, σφαγές, πείνα, αδικια, απελπισία και κακό και μίσος και οργή…

μίσος θεμιτό που παρ’ όλα αυτά ασχημίζει…

οργή δικαιολογημένη που σού βραχνιάζει τη φωνή…

όταν σκέφτεται κανείς τους ζοφερούς καιρούς, και τους ανθρώπους που έζησαν σ’ αυτούς, πρέπει να αναλογοστεί την απόκρυψη, αυτά που το σύστημα, ή το κατεστημένο όπως λέμε, αρέσκεται να κρύβει κάτω από το χαλί…

πρέπει να αναλογιστεί επίσης εκείνα τα ηθικά προστάγματα , τα προσχηματικά, που υποβαθμίζουν την αλήθεια σε χωρίς νόημα κοινοτοπία…

το έλεγε κι ο Σαρτρ στη Ναυτία, όλα τα καθάρματα χαίρουν δημοσίου σεβασμού…

και τί είναι ο δημόσιος σεβασμός εν προκειμένω;

αδιάφανος, συσκοτίζων, αηδιαστικός και χωρίς νόημα…

είναι βέβαια και σκέτη ομιλία!

λόγος που αναδύεται από τη δημόσια σφαίρα, καθορίζει τις πτυχές της καθημερινής ζωής, εκμηδενίζει το νόημα των ανθρώπινων, ή το μη νόημα…

ο Χάιντεγκερ έλεγε πως δεν υπάρχει διέξοδος από την ακατανόητη κοινοτοπία αυτού του καθημερινού κόσμου, εκτός από το αποτράβηγμα στη μοναξιά εκείνη, που έστησαν κάποιοι αρχαίοι φιλόσοφοι απέναντι στον πολιτικό χώρο…

το φως της δημοσιότητας συσκοτίζει τα πάντα!

πόσο σαρκαστικό και αξιοπρόσεκτο , σχεδόν διεστραμμένο ακούγεται, αλλά πάει βέλος στην καρδιά του ζητήματος…

οι ζοφεροί καιροί δεν είναι κάτι καινούριο, δεν είναι ούτε κάτι σπάνιο ιστορικά…

οι ζοφεροί καιροί , όσο ζοφεροί κι αν είναι όμως, κρύβουν εκλάμψεις που προέρχονται λιγότερο από θεωρίες διατυπωμένες σαφώς, αλλά περισσότερο από αβεβαιότητες…

Άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς

πέρασαν χρόνια πολλά, χρειάστηκαν και μερικές ακόμα καταστροφές, ο θρύλος έγινε σύμβολο νοσταλγίας, το κίνημα δροσίζοταν με το όνομά της, η επανάσταση όλο και εγγύτερη φαινόταν, μα το κυριότερο, το σπουδαιότερο ήταν η άθικτη πίστη της στις ικανότητες των μαζών …

η κρίση της για τους ανθρώπους, αλάθητη!

η Ρόζα, που κατά τον μισοσοβαρό αυτοχαρακτηρισμό της ήταν γεννημένη «για να φροντίζει χήνες», θα μπορούσε πιθανόν εξίσου καλά ν’ αφοσιωθεί στην βοτανική και τη ζωολογία, ή στην ιστορία και την οικονομία, ή στα μαθηματικά, αν οι κοινωνικές συνθήκες δεν είχαν προσβάλει το αίσθημα δικαιοσύνης και ελευθερίας που είχε…

στο πρόγραμμά της περιλαμβάνοταν η συνεχής τριβή με την κοινωνία δίχως την οποία, η πηγή του επαναστατικού της πνεύματος θα ήταν καταδικασμένη να στερέψει…φυσικά, η πρώτη της επαφή με μια πραγματική επανάσταση τής δίδαξε την απαλλαγή από τις πλάνες και τις καλές τεχνικές της περιφρόνησης και της δυσπιστίας…

την ενδιέφερε η πραγματικότητα, σε όλες τις θαυμαστές και φοβερές της όψεις…

είχε «μια διαβολεμένη λαχτάρα για ευτυχία» και ήταν πάντα έτοιμη να παζαρέψει με μουλαρίσιο πείσμα το καθημερινό της μερτικό σε αυτή…

με τα δικά της λόγια πάντα, λόγια που μόνο ικανές ιδιοσυγκρασίες μπορούν ν’ αρθώσουν , μπορούσε «να πυρπολήσει ένα λιβάδι»!

δεν έζησε για να δει πόσο τρομερά δίκαιο είχε…

«η καλή οργάνωση δεν προηγείται της δράσης αλλά παράγεται από αυτή», οι επαναστάσεις δεν γίνονται  από κανέναν αλλά ξεσπούν αυθόρμητα, και η πίεση για δράση έρχεται πάντα από τα κάτωόπως κολύμπι μαθαίνουμε μόνο μέσα στο νερό χάρη στην  άνωση»…

ακόμα και σήμερα πολλοί ελπίζουμε οτι οι ιδέες αυτής της «πολύ συνειδητά γυναίκας» ανήκουν σ΄όποιον τόπο διδάσκεται σοβαρά η ιστορία των πολιτικών ιδεών…

Rosa_Luxemburg_(1871-1919)

συχνά μια εποχή βάζει πάρα πολύ καθαρά την σφραγίδα της σ’ όσους επηρεάστηκαν το λιγότερο απ΄αυτήν, σ΄όσους ήταν οι πιο απόμακροι απ΄αυτήν και συνεπώς υπέφεραν περισσότερο…

αυτό έγινε με τον Προυστ, με τον Κάφκα, με τον Μπένγιαμιν…

η μεταθανάτια φήμη είναι η μοίρα εκείνων που δε χωρούν σε ταξινομήσεις, εκείνων που το έργο τους ούτε χωράει στην υπάρχουσα τάξη ούτε εισάγει ένα καινούριο είδος, που θα ταιριάξει σε μελλοντικές ταξινομήσεις…

«αναρίθμητες προσπάθειες ανθρώπων να γράψουν με τον τρόπο λόγου χάρη του Κάφκα, όλες τις θλιβερές αποτυχίες, χρησίμευσαν μόνο για να τονίσουν τη μοναδικότητα του Κάφκα…»

χωρίς περιστροφές, θα ήταν παραπειστικό να χαρακτηρίσουμε λόγω της παραπάνω κρίσης, τον Μπένγιαμιν σαν κριτικό λογοτεχνίας, όσο θα ήταν παραπειστικό να χαρακτηρίσουμε τον Κάφκα ως μυθιστοριογράφο ή διηγηματογράφο…

μπορούμε να τον παρομοιάσουμε με παλαιογράφο εμπρός σε μια περγαμηνή, που το ξεθωριασμένο κείμενό της το ‘χουν σκεπάσει τα εντονότερα σκιαγραφήματα μιας γραφής η οποία αναφέρεται στο κείμενο και όπως ο παλαιογράφος θα πρέπει να ξεκινήσει διαβάζοντας τη γραφή, ο κριρικός Μπένγιαμιν, πρέπει να ξεκινήσει σχολιάζοντας το κείμενο…

εκεί, στα σχόλια των περιθωρίων αναδύεται η μοναδική βασανιστική ιδέα: το λαμπρό περιεχόμενο οφείλεται στο θέμα ή η επιβίωση του θέματος οφείλεται στο αληθινό περιεχόμενο;

σαν αλχημιστής, που ασκεί τη σκοτεινή τέχνη της μετατροπής των μάταιων στοιχείων, παρατηρεί, ερμηνεύει τον μαγικό μετασχηματισμό…

είναι σα να νικά το θάνατο , τόσο του έργου όσο και του δημιουργού…

η ουσία που τον καθιστά μοναδικό, είναι πως ήξερε πολύ καλά τη μυστηριώδη αλληλεπίδραση, τον τόπο στον οποίο «αδυναμία και ιδιοφυία συμπίπτουν», πράγμα που με μεγάλη μαστοριά είχε διαγνώσει λόγου χάρη για τον Προυστ…

ένα αξεδιάλυτο δίχτυ τον περιέβαλε, ένα δίχτυ από αξία, μεγάλα χαρίσματα, αδεξιότητα και ατυχία, στο οποίο πιάστηκε η ζωή του και από το οποίο «πετάχτηκε» η συγγραφική του δράση…

«οι αντιξοότητες της εξωτερικής ζωής, που μερικές φορές χυμούν απ’ όλες τις μεριές σαν λύκοι» τού είχαν δείξει ήδη πώς περίπου κινείται ο κόσμος…

δεν ενδιαφερόταν για τα απλά που η σημασία τους είναι έκδηλη, έψαχνε να βρει τη μεταφορά, την αλληγορία, να τις εξηγήσει πριν αποκτήσουν νόημα, να λύσει το γρίφο…

εξάλλου οι μεταφορές και οι αλληγορίες είναι τα μέσα με τα οποία παρουσιάζεται ποιητικά η μοναδικότητα του κόσμου…

και ο Μπένγιαμιν, δίχως να είναι ποιητής σκεφτόταν ποιητικά και συνεπώς θεωρούσε τη μεταφορά το μεγαλύτερο δώρο της γλώσσας, ενώ παράλληλα προσελκύονταν από την ακατέργαστη σκέψη, καθώς είναι το μόνο είδος σκέψης που μπορεί να οδηγήσει στη δράση…

οι χειρονομίες του, ο τρόπος που μιλούσε, ή που κρατούσε το κεφάλι του όταν άκουγε, το ύφος της ομιλίας του, ως και οι λέξεις που διάλεγε, όλες οι ιδιοσυγκρασιακές του προτιμήσεις, έδειχναν πως αυτός ο άνθρωπος δεν ταίριαζε με εκείνους τους αλλόκοτους ζοφερούς καιρούς όπου ξεβράστηκε…

γι αυτόν, το μέγεθος ενός αντικειμένου ήταν αντιστρόφως ανάλογο της σημασίας του! και εμφάνιση, λέξη και πράγμα, ιδέα και εμπειρία έμελλε να συμπίπτουν… κάποτε έγραψε εκατοντάδες φράσεις στο μικρό του σημειωματάριο για να εκφράσει το θαυμασμό του για δυο σπόρους σιτάρι…

WALTER BENJAMIN

ο Wystan Hugh Auden έγραφε πως «έλπιζε πως τα βιβλία του θα τον δικαιολογούσαν και θα τον γλύτωναν από την κόλαση: κι ωστόσο, χωρίς να φαίνεται λυπημένος, χωρίς κανέναν τρόπο να ψέγει – δεν έχει ανάγκη Εκείνος, αφού ξέρει καλά τι ένας εραστής της τέχνης σαν κι αυτόν προσέχει- ο Θεός μπορεί να του δώσει κατά τη μέρα της κρίσεως μόνο δάκρυα ντροπής, απαγγέλοντας από στήθους τα ποίηματα που θα γραφε, αν η ζωή του ήταν καλή…»

αναφερόταν στο Μπέρτολτ Μπρεχτ!

μια κλασσική περίπτωση της αβέβαιης σχέσης της ποίησης με την πολιτική…

μια δύσκολη περίπτωση, γιατί το να μιλάς για ποιητές είναι έργο στενάχωρο, οι ποιητές υπάρχουν για παραθέτουμε τα λεγόμενά τους και όχι για να τα συζητούμε… η φωνή των ποιητών, μας αφορά όλους!

ο Μπέρτολτ  Μπρεχ ανήκε στη γενιά εκείνη που , που θα μπορούσαμε να την αποκαλέσουμε πρώτη από από τρεις χαμένες γενιές… άνθρωποι της γενιάς του, που μυήθηκαν στα του κόσμου στα χαρακώματα και στα πεδία των μαχών του α’ παγκόσμιου πολέμου, επινόησαν ή αποδέχθηκαν τον όρο αυτό, επειδή ένιωσαν πως είχαν γίνει ανίκανοι να ζήσουν φυσιολογική ζωή…

η φυσιολογική ζωή ήταν μια προδοσία όλης της εμπειρίας της φρίκης, και της συναδελφικότητας μέσα στη φρίκη, που τους είχε κάνει άνδρες και, για να μη προδώσουν ότι ήταν πιο αναμφισβήτητα δικό τους, προτίμησαν να χαθούν, να χαθούν για τον εαυτό τους και τον κόσμο…

ακολούθησαν δυο ακόμα χαμένες γενιές…

μια , κάπου δέκα χρόνια μετά, που διδάχθηκε τα εντυπωσιακά μαθήματα του πληθωρισμού, της μαζικής ανεργίας και της επαναστατικής αναταραχής, την αστάθεια των πάντων…

και η τρίτη, δέκα χρόνια αργότερα, είχε τις εξής δυνατότητες επιλογής στη μύησή της στα του κόσμου: τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, τον ισπανικό εμφύλιο, τις δίκες της Μόσχας…

χονδρικά οι τρεις γενιές είχαν γεννηθεί μεταξύ 1890 και 1920, κοντινές δηλαδή ηλικίες, θα μπορούσαν να σχηματίσουν μια ομάδα κατά το β’ παγκόσμιο πόλεμο, είτε ως στρατιώτες, είτε ως πρόσφυγες κα εξόριστοι, είτε ως έγκλειστοι, είτε ως πολίτες υπό βροχή βομβών, επιζήσαντες…

θα μπορούσαν να σχηματίσουν μια «γενιά» για την οποία ο φωτχός Μπ Μπ , έγραφε στο συναξάρι:

«γενιά ελαφρόμυαλη, στρωθήκαμε σε σπίτια

που λέγαμε πως θα κρατήσουνε παντοτινά

έτσι χτίσαμε τα ψηλά σαρδελοκούτια του Μανχάταν

και τις λιγνές κεραίες που ο ατλαντκός αναγελά

από τις πολιτείες αυτές δε θ’ απομείνει

απρά ότι ανάμεσά τους φύσηξε : ο άνεμος!

ξέρουμε δα πως είμαστε περαστικοί

και τίποτ’ αξιομνημόνευτο δεν θα ‘ρθει έπειτα από μας…

bertbrecht

στους σεισμούς που θε να ‘θρουν, ελπίζω πως δεν θ’ αφήσω το πούρο μου να σβήσει απ’ τον καημό μου»

πάντως , σε όλους  τους ζοφερούς καρούς, αυτό που  χάνεται δεν είναι απλά αυτή μια αβαρής φυλή ανθρώπων, αλλά ο κόσμος που υποτίθεται τους στεγάζει…

ευτυχώς ο Μπ. Μπ. δε νοιάστηκε ποτέ για τον εαυτό του , δεν τον λυπήθηκε ποτέ, κι αυτή ήταν μια μεγάλη αρετή, ριζωμένη σε κάτι άλλο, που ήταν μεν χάρισμα, αλλά που όπως όλα τα χαρίσματα, εν μέρει ήταν και ευλογία και κατάρα…

Advertisements

11 responses to “άνθρωποι σε ζοφερούς καιρούς…

  • moodytimes

    Δεκαετία του 50 τότε που ξεκινούσε η περίφημη «Χρυσή Εποχή» όσον αφορά τον νεο-καπιταλισμό και τον νεο-κανιβαλλισμό.Άνεμος αισιοδοξίας οικονομικής ανάπτυξης,νεοπλουτισμού κλπ κλπ.Τότε που το φίδι ξανακυνηγούσε την ουρά του υπήρχαν μυαλά για να δημιουργήσουν,τώρα που το φίδι θυμήθηκε αυτή του τη συνήθεια μυαλά δε βλέπω…αλλά ελπίζω

    Μου αρέσει!

  • χρηχα

    Ζοφεροί καιροί….

    Είναι μια εποχή που γέννησε τέρατα…..
    στην τέχνη, στην επιστήμη στην λογοτεχνία….

    στην πολιτική…..

    κάποια ιερά….
    κάποια σατανικά….

    Ήταν το άλμα που έκανε ο άνθρωπος τόσο μεγάλο που όλοι είχαν πιστέψει ότι είναι θεοί…(τουλάχιστον ημίθεοι)…είναι και η εποχή που αμφισβητείται επίσης ο ίδιος ο θεός ανοιχτά, λόγω ακριβώς του παραπάνω λόγου….

    Δεν ξέρω αν θα ‘πρεπε να δίνουμε τόσο μεγάλη σημασία σε μια εποχή , ζοφερή ή όχι, με όσο σημαντικούς ανθρώπους και να έχει….διαβάζουμε, εμπεδώνουμε , παίρνουμε τι έχει να μας δώσει και πάμε στην δική μας…

    Όσο πεζό και να μας φαίνεται το σήμερα είναι δυσκολότερο και «ζοφερότερο » από παλιές ιστορικές περιόδους, παρόλο που δεν έχει το ανάλογο αντίτιμο σε αίμα και δάκρυα εκείνης της εποχής….ίσως γιατί οι δυνάστες έβαλαν μυαλό, κατάλαβαν ότι δεν είναι θεοί αλλά θνητοί, κατάλαβαν ότι είναι απλά δυνάστες και έτσι πήραν τις απαραίτητες προφυλάξεις ώστε να μην είναι ορατοί από κανέναν….έτσι ώστε να δυναστεύουν ανενόχλητοι από τους πολλούς …

    Δεν ξέρω…δεν είμαι ο ειδικός που θα δώσω την λύση….η δυνάστευση είναι δυνάστευση…..αλλά το νόημα της επανάστασης , ποιό θα μπορούσε να ‘ναι…αν μιλάμε ότι μια επανάσταση είναι απαραίτητη….και οι μπροστάρηδες επαναστάτες ποιοί;…και το ευαγγέλιο της επανάστασης ποιό πιά;

    Μου αρέσει!

    • katabran

      θα συμφωνήσω μαζί σου, αλλά αν η στορία δε βιώνοταν σαν εξιδανικευμένο παρελθόν, ίσως διδασκόμασταν τρόπους αποφυγής των σημερινών ζοφερών καιρών…
      αυτό είναι από μόνο του «επανάσταση»!

      καλή κυριακή Χ.

      Μου αρέσει!

  • χρηχα

    Είπα πιο πάνω: «διαβάζουμε, εμπεδώνουμε , παίρνουμε τι έχει να μας δώσει και πάμε στην δική μας…»

    Το πρόβλημα δεν είναι το πως βιώνουμε μια ιστορική περίοδο…το πρόβλημα είναι το πως βιώνουμε την δική μας εποχή, η οποία έιναι μια εξελισσόμενη , ζωντανή περίοδος που από κάθε χθές που περνάει γίνεται μια νέα ιστορική περίοδος…

    Καλησπέρα αγαπητή..

    Μου αρέσει!

  • melita

    Αυτό το γαϊτανάκι απόψεων που προσφέρεις μέσα από το κείμενο σου σαφώς αποτελεί τροφή για μπόλικη σκέψη. Η αναφορά σου σε αυτούς τους ζοφερούς καιρούς με έκανε να σκεφτώ πως θα ήταν το αύριο αν τους ξαναζούσαμε ,ποιος θα ήταν ο αντίκτυπος.
    Να έχεις ένα όμορφο βράδυ.

    Μου αρέσει!

    • katabran

      μας έχει απομείνει αυτό η «αναρώτηση», σκέφτομαι πως καμιά πιθανότητα δεν υπάρχει να ξαναζήσουμε παρόμοιους καιρούς με παρόμοιους ανθρώπους… μάλλον θα φτωχύνουμε ποικιλοτρόπως…
      καλώς ήρθες ξανά 🙂

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Le Cinéma va à l´école

Blog dédié au projet eTwinning entre Grèce et Espagne du même titre

TIME

Current & Breaking News | National & World Updates

Αυθόρμητες μεταβολές

του Λευτέρη Παπαθανάση

ΧΑΡΗΣ ΜΑΥΡΟΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Toutestin Magazine

Art Feedback Machine

Redflecteur

About Art and Politics

απέραντο γαλάζιο

"το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή..."

lerestnadine

This WordPress.com

Γιάννης Γρηγοριάδης

Ερμηνεύοντας την πόλη

Bouquet of dreams

Yes Darling, but is it Art?

Marionettes Inc.

No strings attached

Harry's Music

Harry Smith's Anthology of American Folk Music

Land Streicher

“Our battered suitcases were piled on the sidewalk again; we had longer ways to go. But no matter, the road is life.” Jack Kerouac